Էությունն ու անձնավորությունը Չորրորդ ուղում

Մարդուն երեք մասի՝ անձնավորության, էության և գիտակցության բաժանելու մոտեցումը գալիս է Գուրջիևի - Ուսպենսկու համակարգից։ Անձնավորությունը կարող է բաժանվել կեղծ և ճիշտ անձնավորության, իսկ գիտակցությունը կարող է բաժանվել վերին էմոցիոնալ կենտրոնի և վերին բանական կենտրոնի։ Այս հինգ մակարդակները կարելի է դիտարկել որպես առանձին ներքին աշխարհներ։ Կեղծ անձնավորությունն ամենածանրն է և ենթակա է առավելագույն թվով օրենքների, վերին կենտրոններն ամենաթեթևն են և ենթակա են նվազագույն թվով օրենքների, իսկ էությունը գտնվում է դրանց միջև։

Անձնավորությունը ֆունկցիա չէ, և հետևաբար հեշտությամբ զանազանվում է մտքից։ Անձնավորությունը կարծիքների, բնազդային սովորությունների, կրթության, բացասական էմոցիաների և սովորութային կեցվածքների ու շարժումների ամբողջություն է։ Որոշ իմաստով դա մեր ամբողջ ծրագրավորվածությունն է։ Դա այն է, ինչ մեզ սովորեցրել են մտածել և զգալ, այլ ոչ թե այն, ինչ մենք անպայմանորեն կմտածեինք և կզգայինք, եթե էությանը թույլ տրվեր զարգանալ առանց անձնավորության միջամտությունների։ Էությունն այն է, ինչով մենք ծնվել ենք՝ մեր տաղանդները, մեր սահմանափակումները և մեր բնական նախասիրություններն ու հակակրանքները։ Անձնավորության մեջ ոչինչ բնածին ամրագրված չէ. էության մեջ ամեն ինչ բնածին ամրագրված է։ Կատարյալ աշխարհում անձնավորության նախասիրությունները կարտացոլեին էության նախասիրությունները։ Սակայն մեր աշխարհը հեռու է կատարյալ լինելուց։

Երեխան կարող է ի ծնե լինել ստեղծարար և արվեստասեր, սակայն վաղ տարիքից նրան ասեն, որ արվեստը գործնական չէ։ Նրա ծնողներն ու ուսուցիչները կարող են նույնիսկ համոզել նրան հրաժարվել արվեստից։ Թերևս երեխայի հայրը գործարար է և ակնկալում է, որ որդին կշարունակի ընտանեկան բիզնեսը։ Էությունը կըմբոստանա, բայց եթե էությանը դիմադրեն և այն բավականաչափ ճնշեն, ի վերջո այն տեղի կտա։ Երեխան կարող է մեծանալ և դառնալ պատկառելի գործարար, սակայն ինչ էլ որ պատահի նրա հետ, նրա էությունը միշտ կլինի արվեստային։ Նա գործարար է միայն անձնավորությամբ։ Նա կարող է ապրել իր ամբողջ կյանքը՝ զգալով իրեն դժբախտ ու մոլորված, և չհասկանալ, թե ինչու։ Մեկ այլ երիտասարդ կարող է ի ծնե լինել ատաղձագործ, բայց անձնավորության մեջ ունենալ ագահություն։ Նա որոշում է, որ ցանկանում է շատ գումար վաստակել, իսկ ատաղձագործ լինելը բավարար չափով չի վարձատրվում։ Կամ գուցե նա զգում է, որ սեփական ձեռքերով աշխատելն իր արժանապատվությունից ցածր է։ Ուստի նա մտնում է բիզնեսի ոլորտ և սովորում է օգտագործել իր միտքը՝ ապրուստ վաստակելու համար։ Հնարավոր է՝ նրա ագահությունը բավարար չափով մոտիվացնի նրան՝ լավ գործարար դառնալու համար։ Բայց, դարձյալ, նա երբեք երջանիկ չի լինի։ Մեկ այլ մարդ կարող է լինել լավ գործարար էությամբ և բավարարվածություն ու ուրախություն գտնել բիզնեսի աշխարհում։ Էությունները տարբեր են։ Այն, ինչ մեկին ուրախություն է պատճառում, մյուսին կպատճառի միայն հիասթափություն։ Այստեղ գլխավորն այն հասկանալն է, որ անձնավորությունն անընդունակ է երջանիկ լինել։

Երբեմն պատահում է, թեև դա գնալով ավելի հազվադեպ է դառնում, որ էությունը ստվերում է անձնավորությանը։ Արևմուտքի գերիշխող մշակույթներում սա տեսնելն անսովոր է, թեև դա կարող է հանդիպել ընդհանուր մշակույթի ներսում գտնվող անապահով կամ փոքրամասնություն կազմող խմբերի շրջանում։ Այս անհավասարակշռությունն ավելի հաճախ է հանդիպում թերզարգացած մշակույթներում, որտեղ կրթությունը քիչ է կամ ընդհանրապես բացակայում է, որտեղ չկա հաղորդակցություն արտաքին աշխարհի հետ, և որտեղ գոյատևման խնդիրները ստվերում են մյուս բոլոր հոգսերը։ Այս դեպքերում էությունը գերիշխում է, որովհետև անձնավորությանը զարգանալու հնարավորություն երբեք չի տրվել։

Անձնավորության՝ էությանը ստվերելու միտումը շատ ավելի տարածված է, և այն ավելի տարածված է դարձել մեր մեքենայացված ու գնալով ավելի բռնի և օտարացված ապրելակերպի պատճառով։ Էությունը կարող է սնվել ամենատարբեր տեսակի գործունեություններից, սակայն մարդկային շփումն անհրաժեշտ է նրա բարեկեցության և աճի համար։ Մեր ժամանակներում, երբ մարդկային փոխգործակցության մեծ մասն իրականացվում է համակարգիչների և հեռախոսների միջոցով, անսովոր չէ, որ էությունն ատրոֆիայի է ենթարկվում վաղ տարիքում։ Հասուն մարդը կարող է ունենալ երես առած երեխայի էություն։ Չպարտադրող հանգամանքներում նա կարող է հասուն և նույնիսկ խելացի թվալ՝ նա կարող է լինել խոշոր ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրեն կամ սենատոր, բայց եթե նրան մի փոքր սեղմեք, նրա կյանքը դարձնեք անհարմար, նրա էությունը կարձագանքի։ Այն կոլորվի, կբողոքի և կլինի վրեժխնդիր՝ փոքրիկ տղայի պես։

Էությունը կարող է ատրոֆիայի ենթարկվել բազմաթիվ պատճառներով։ Դրա աճը կարող է, օրինակ, կանգ առնել սպորտով կամ խաղերով տարվելու պատճառով, կամ էլ այնպիսի գործունեություններով ու մասնագիտություններով անառողջ տարվածության պատճառով, որոնք արհեստական են այն իմաստով, որ մարդուն օտարացնում են հիմնարար մարդկային հարաբերություններից և բնությունից՝ որպես ամբողջություն։ Անսովոր չէ, որ քառասուն տարեկան մարդն ունենա յոթ տարեկան երեխայի էություն։ Սա երբեմն ավելի ակնհայտ է հայտնի կամ հաջողակ մարդկանց մոտ։ Օրինակ՝ մեր ժամանակներում գրեթե ակնկալվում է, որ դերասանները, արտիստները, մարզիկներն անձնական հարցերում կլինեն պահանջկոտ և մանկամիտ։ Նույնիսկ կարծիք կա, որ ինֆանտիլ վարքագիծն ինչ-որ կերպ անհրաժեշտ է ստեղծագործական գործընթացի համար. սա, իհարկե, անհեթեթություն է։ Մանկական վարքագիծը նշանակում է չհասունացած էություն. այսինքն՝ էություն, որը դադարել է զարգանալ մանկության տարիներին։

Հետաքրքրական է, որ ժամանակակից հոգեբանությունն ընդունում է այն փաստը, որ մեզ փոխող և մեր հոգեբանական կառուցվածքը որոշող փորձառություններն առավել հաճախ հանդիպում են վաղ մանկության շրջանում, այսինքն՝ նախքան անձնավորությունը կհասցներ զարգանալու հնարավորություն ունենալ։ Իրականում ձևավորող փորձառությունները մեծահասակների համար փակ են ոչ թե ըստ բնության, այլ որովհետև էությունը չափազանց շատ է ճնշված անձնավորության կողմից։ Ոչ մի պատճառ չկա, թե ինչու մեր հասուն կյանքի փորձառությունները չեն կարող վճռորոշ լինել այն հարցում, թե ով ենք մենք։ Միակ պահանջվող բանն այն է, որ այդ փորձառություններին թույլ տրվի հասնել էությանը։ Երբ անձնավորությունն է գերիշխում, դա նշանակում է, որ իրադարձությունները շեղվում են, որ նրանց թույլ չի տրվում ներթափանցել մեր մեջ այնպես, որ մեզ վրա խորապես ազդեն։ Ինքդ քեզ հիշելն ու ներկա լինելը փոխում են դա. դրանք մարմնում առաջացնում են մի ցնցում, որը թույլ է տալիս փորձառություններին ներթափանցել էության մեջ և ազդել մեզ վրա՝ այն, ինչ Գուրջիևն անվանում էր «առաջին գիտակցական ցնցում»։ Ինքդ քեզ հիշելն այն ցնցումն է, որը թույլ է տալիս էությանն աճել և կրկին դառնալ կենսունակ. դա առաջին քայլն է վերին կենտրոնների հետ կապվելու ճանապարհին։